Ël vej can
(conta dë Slovachia)

A-i era na vira un can da bërgé motobin vej e pitòst mal butà: a sopiava su tre piòte, a l'avìa ël pèil pulzé, l'euj scasi bòrgno e ij dent tut consumà... Ma a l'era coragios e rusà, e ël luv a l'avìa mai podù robeje la pi cita fèja.
Tutun, un di, ël bërgé a l'ha mnà da la val un giovo can neuv ëd trinca, con ël pèil lusent e ij dent aùss.
- Vat-ne! a l'ha dije a sò vej can. 'T ses pi bon a gnente!
E con un càuss, a l'ha taparà via la pòvra bes-cia.
Ël vej can a l'é pa slontanasse. A l'é stërmasse ant un busson e a l'é andurmisse, la pansa longa. E bin, durant la neuit, ël luv a l'é vnù e a l'ha avù gnun problema a portesse via na fèja... përché ël can giovo, ch'a l'avìa mangià tròp, a durmìa coma na marmòta e a l'ha sentù gnente!
- I l'avrìa fàit mej a goerné me vej can! a l'ha esclamà ël bërgé la matin apress. Al manch, chiel a vija su mè strop!
Ël vej can, sentend-lo, a l'é surtì fòra da sò strem e a l'é tornà, tut content, a la bërgerìa.
Cola sèira, cand ël luv a l'ha mostrà sò brut muso, pront a arnové sò robarissi, a l'é restà motobin ësburdì ëd rancontré ël vej can.
- Coma a sarìa? It chërdìa an pension! a l'ha dit ël luv.
- E bin nò, i son sempe là! a l'ha rëspondù ël can. E pes për ti! Përchè fin-a a cand i-j goernërai, mie fèje, ti 't-j mangëras pa!
- Ma fame 'l piasì! a l'ha grignassà ël luv. Dagià ch'it chërde tant fòrt, ven un pò a bat-te con mi doman, ant la raisura dël boschet: men-a doi dij tò amis, mi i farai l'istess... I vëdroma bin antlora si un vej can a peul taparé via ël luv!
E con coste paròle, a l'é sparì ant la neuit.
L'andoman, ël vej can a l'é andàit al randevó, con ël gat e la treuva, ij sò doi amis. Ël luv a jë spetava ant la raisura dël boschet an badinand con l'ors e la volp, ij sò doi compare.
- A sarà la pi bela bastonà a memòria ëd can!
- Ëd sigura! Col vej rabadan a val gnente!
- Chërd-me pura, i-j farai vëdde!
Ma cand a l'han ës-ciairà trames a j'erbo ij tre amis avzinesse, a l'han cangià 'd ton... Ël vej can a marciava an testa, sopiand motobin fòrt con la piòta danans.
- Beiché! As cin-a a tuti ij pass për cheuje dle pere! A veul crasene ! a l'ha grognà l'ors tut agità.
Ël gat, chiel, a vnisìa anans con elegansa an fasend dandané soa longa coa.
- I-i-i s-ciàire co-co-co-coma a fà-fà-fà vi-vi-vi-viré sò sàber! a l'ha tartajà la volp ësbaruvà.
An coa, la treuva a trotava darera, e a grognava da la gòj, tuta contenta d'andé a spass ant ij bòsch.
- Ò basta là! atension, chiel-là a dà ël signal ëd l'assàut, scapoma! a l'ha crijà ël luv mòrt da la peur.
N'àtim pi tard, cand ël vej can, ël gat e la treuva a son rivà ant la raisura, ij tre compare a j'ero sparì: l'ors a l'era montà an s'n'erbo, la volp quacià sota dle ronze e ël luv stërmà darera 'n ròch.
La treuva a l'ha s-ciairà chèich agian ai pe dl'erbo: cand l'ors a l'ha vist-la avzinesse an grognand fòrt, ës gròss badòla sbaruvà a l'ha sautà a tèra e a l'é scapà pi lest che 'n pressa.
Ël gat a l'ha vist un rat sota le ronze: a l'ha fàit un sàut con j'onge da fòra, e la volp, mes mòrt da la peur, a l'é filà via coma na flecia.
E ël pi incredìbil a l'é che cand ël vej can a l'ha aussà la piòta contra 'l ròch, ël luv, chërdend ch'a fussa rivaje soa dariera ora, a l'é scapà ëdcò chiel, con la coa tra le gambe!
Quant ai tre amis, vëdend gnun, a son rintrà pasi a la bërgerìa, tuti content ëd soa cita spass-giada ant ij bòsch. A l'é parèj che ël vej can a l'ha goernà so car ëstrop fin-a a la fin ëd soa vita, sensa mai pi sente parlé dël luv!